سوالات مهندسی عوامل انسانی (ارگونومی)

مهندسی عوامل انسانی (ارگونومی) مجید معتمدزاده ، در این پک ویژه از سایت فایل کست مهمترین سوالات و نکات این درس به صورت تخصصی تهیه شده که به قبولی و آمادگی شما در آزمون های دانشگاه ها، آزمون های استخدامی و سایر موارد کمک می کند. کافیست از بخش بالا اشتراک را خریداری نموده و بلافاصله 1 فایل PDF را دانلود کنید. در بخش زیر تعدادی از سوالات به صورت نمونه ذکر شده است :

نمونه مهندسی عوامل انسانی (ارگونومی) مجید معتمدزاده

( 💥 ویــــژه آزمـــــون های 1405 *** بدون نیاز به خواندن کتاب ! 💥 )

1. هدف اصلی علم ارگونومی چیست؟

الف) افزایش سرعت کار بدون توجه به سلامت کارکنان

ب) سازگار کردن شغل، تجهیزات و محیط کار با ویژگی‌ها و توانایی‌های انسان ✅

ج) جایگزین کردن نیروی انسانی با ماشین

د) افزایش ساعات کاری کارکنان

2. کدام مورد از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر بروز اختلالات اسکلتی ـ عضلانی در محیط کار است؟

الف) وضعیت بدنی نامناسب و اعمال نیروی زیاد یا تکراری ✅

ب) نور مناسب محیط

ج) تنظیم صحیح ارتفاع میز

د) استراحت‌های منظم

3. در طراحی ایستگاه کار، ارتفاع میز یا سطح کار باید چگونه تعیین شود؟

الف) با یک اندازه ثابت برای تمام افراد

ب) براساس رنگ تجهیزات

ج) متناسب با ابعاد بدن، نوع فعالیت و نیازهای کاری فرد ✅

د) فقط بر اساس فضای موجود

4. کدام گزینه نمونه‌ای از «آنتروپومتری» در ارگونومی است؟

الف) اندازه‌گیری ابعاد و ویژگی‌های فیزیکی بدن انسان ✅

ب) بررسی میزان استرس شغلی

ج) اندازه‌گیری صدای محیط

د) بررسی کیفیت هوای محل کار

5. چرا انجام کار تکراری برای مدت طولانی می‌تواند خطر آسیب‌های شغلی را افزایش دهد؟

الف) زیرا باعث کاهش وزن تجهیزات می‌شود

ب) زیرا بار مکانیکی و فشار مکرر بر عضلات و مفاصل را افزایش می‌دهد ✅

ج) زیرا باعث افزایش روشنایی محیط می‌شود

د) زیرا سرعت واکنش انسان را همیشه افزایش می‌دهد

6. کدام وضعیت نشستن در یک محیط اداری از نظر ارگونومی مناسب‌تر است؟

الف) خم شدن مداوم گردن به جلو

ب) قرار دادن پاها بدون تکیه‌گاه برای مدت طولانی

ج) حفظ وضعیت نسبتاً طبیعی ستون فقرات، حمایت مناسب کمر و قرارگیری مناسب پاها ✅

د) نشستن در لبه صندلی بدون تکیه‌گاه

7. در طراحی کنترل‌ها و نمایشگرهای یک دستگاه، کدام اصل اهمیت بیشتری دارد؟

الف) قرار دادن کنترل‌ها بدون توجه به توانایی کاربر

ب) طراحی متناسب با قابلیت‌های ادراکی و حرکتی انسان و کاهش احتمال خطا ✅

ج) افزایش تعداد کلیدها بدون ضرورت

د) استفاده از علائم پیچیده و مبهم

8. کدام عامل محیطی می‌تواند بر عملکرد شناختی و ایمنی کارکنان اثر منفی بگذارد؟

الف) روشنایی مناسب

ب) دمای مناسب

ج) صدای بیش از حد و مزاحم ✅

د) تهویه مناسب

9. «بار کاری ذهنی» بیشتر به کدام مفهوم اشاره دارد؟

الف) میزان نیروی عضلانی مورد نیاز برای انجام کار

ب) میزان منابع شناختی مورد نیاز فرد برای دریافت اطلاعات، تصمیم‌گیری و انجام وظیفه ✅

ج) وزن ابزار مورد استفاده

د) مدت زمان استراحت کارکنان

10. کدام اقدام برای کاهش خطاهای انسانی در یک سیستم کاری مناسب‌تر است؟

الف) افزایش پیچیدگی فرایندها

ب) حذف آموزش کارکنان

ج) طراحی مناسب تجهیزات و دستورالعمل‌ها، آموزش کافی و در نظر گرفتن محدودیت‌های انسانی ✅

د) افزایش سرعت انجام کار بدون تغییر در سیستم

مهندسی عوامل انسانی (ارگونومی) ؛ بررسی اصول طراحی محیط کار، تجهیزات و کاهش خطاهای انسانی

مهندسی عوامل انسانی و ارگونومی یکی از حوزه‌های میان‌رشته‌ای مهم در مهندسی، ایمنی، بهداشت حرفه‌ای و مدیریت محیط کار است که هدف آن ایجاد هماهنگی میان انسان، ابزار، تجهیزات، وظایف و شرایط محیطی است. در این حوزه، به جای اینکه فقط از انسان انتظار داشته باشیم خود را با شرایط کار تطبیق دهد، تلاش می‌شود سیستم کار متناسب با توانایی‌ها، محدودیت‌ها و ویژگی‌های واقعی انسان طراحی شود.

ارگونومی از موضوعات مهم در محیط‌های صنعتی، اداری، درمانی، حمل‌ونقل، خدماتی و حتی استفاده روزمره از محصولات است. طراحی نامناسب میز، صندلی، ابزار، دستگاه، صفحه‌نمایش یا روش انجام کار می‌تواند موجب خستگی، کاهش تمرکز، اختلال عملکرد، ناراحتی‌های اسکلتی عضلانی و افزایش احتمال خطا شود. در مقابل، طراحی ارگونومیک می‌تواند شرایط کار را مناسب‌تر کرده و کیفیت، ایمنی و بهره‌وری را بهبود دهد.

مهندسی عوامل انسانی تنها به وضعیت نشستن یا شکل صندلی محدود نیست. این رشته موضوعاتی مانند ابعاد بدن، توانایی حرکتی، نیرو، وضعیت بدن، خستگی، ادراک، توجه، حافظه، تصمیم‌گیری، تعامل انسان و ماشین، سازمان کار، عوامل محیطی و خطای انسانی را نیز دربرمی‌گیرد.

در نتیجه، شناخت مبانی ارگونومی برای مهندسان، کارشناسان ایمنی و بهداشت حرفه‌ای، مدیران، طراحان تجهیزات و افرادی که در محیط‌های کاری فعالیت می‌کنند اهمیت زیادی دارد. هدف اصلی، طراحی سیستمی است که انسان بتواند در آن با ایمنی، کارایی و کمترین فشار غیرضروری فعالیت کند.

تعریف ارگونومی و مفهوم مهندسی عوامل انسانی

واژه ارگونومی از دو واژه یونانی تشکیل شده است که یکی به معنای کار و دیگری به معنای قانون یا قاعده است. در مفهوم تخصصی، ارگونومی دانش و روشی برای شناخت تعامل انسان با سایر اجزای یک سیستم و استفاده از این شناخت در طراحی سیستم‌هایی است که عملکرد، سلامت و ایمنی انسان را بهبود می‌دهند.

مهندسی عوامل انسانی مفهومی نزدیک به ارگونومی دارد و در بسیاری از کاربردها به جای آن استفاده می‌شود. در این رویکرد، انسان یکی از اجزای اصلی سیستم محسوب می‌شود و طراحی تجهیزات و فرآیندها بدون در نظر گرفتن ویژگی‌های او کامل نیست.

یک سیستم کاری معمولاً از انسان، ماشین، محیط و وظیفه تشکیل می‌شود. ارگونومی تلاش می‌کند رابطه میان این اجزا را بررسی کند. برای نمونه، اگر کنترل‌های یک دستگاه در جای نامناسب قرار گرفته باشند، مسئله فقط مربوط به اپراتور نیست؛ بلکه طراحی رابط دستگاه نیز در ایجاد مشکل نقش دارد.

در یک سیستم ارگونومیک، تلاش می‌شود توانایی‌های انسان و محدودیت‌های او از ابتدا در طراحی لحاظ شوند. این نگرش، تفاوت مهم ارگونومی با رویکردهایی است که تنها پس از ایجاد مشکل به دنبال اصلاح آن هستند.

اهداف اصلی ارگونومی در محیط کار

هدف ارگونومی را می‌توان در ایجاد تناسب میان انسان و کار خلاصه کرد. این تناسب از چند جهت اهمیت دارد. نخست، سلامت جسمی و روانی فرد باید حفظ شود. دوم، عملکرد او باید در سطح مناسبی باقی بماند. سوم، احتمال خطا و حادثه باید کاهش پیدا کند.

کاهش خستگی یکی از اهداف مهم طراحی ارگونومیک است. خستگی بیش از حد می‌تواند موجب کاهش دقت، کند شدن واکنش‌ها و افزایش اشتباه شود. بنابراین، ارگونومی نه‌تنها یک مسئله بهداشتی بلکه یک موضوع عملکردی و ایمنی نیز محسوب می‌شود.

افزایش بهره‌وری نیز از نتایج مهم طراحی صحیح است. وقتی ابزار مناسب باشد، حرکات اضافی حذف شوند، ارتفاع سطح کار متناسب باشد و دسترسی به تجهیزات آسان شود، زمان و انرژی کمتری برای انجام یک وظیفه مصرف می‌شود.

در نهایت، هدف ارگونومی ایجاد سیستمی است که در آن ایمنی، سلامت، راحتی، کیفیت عملکرد و بهره‌وری در کنار یکدیگر دیده شوند.

اهمیت شناخت انسان در مهندسی عوامل انسانی

نقطه شروع بسیاری از مطالعات ارگونومی، شناخت انسان است. انسان دارای محدوده مشخصی از توانایی‌های فیزیکی و شناختی است و نمی‌توان بدون توجه به این محدودیت‌ها یک سیستم کاری مناسب طراحی کرد.

از نظر جسمانی، مواردی مانند قد، وزن، طول اندام‌ها، دامنه حرکت مفاصل، توان عضلانی و قدرت اعمال نیرو اهمیت دارند. این ویژگی‌ها در افراد یکسان نیستند و همین تفاوت‌ها باید در طراحی لحاظ شوند.

از نظر ذهنی نیز مواردی مانند توجه، ادراک، حافظه، زمان واکنش، سرعت پردازش اطلاعات و توان تصمیم‌گیری اهمیت دارند. در محیط‌های پیچیده، ممکن است فرد به دلیل حجم زیاد اطلاعات یا طراحی نامناسب نمایشگرها نتواند پیام مهم را به‌موقع تشخیص دهد.

بنابراین، ارگونومی انسان را یک موجود صرفاً فیزیکی در نظر نمی‌گیرد. توانایی‌های جسمی و شناختی هر دو در طراحی سیستم مؤثرند.

آنتروپومتری و نقش اندازه‌گیری ابعاد بدن

آنتروپومتری یا انسان‌سنجی یکی از پایه‌های مهم ارگونومی است و به اندازه‌گیری ویژگی‌ها و ابعاد بدن انسان می‌پردازد. اطلاعات آنتروپومتریک در طراحی میز، صندلی، فضای کابین، ابزار، ماشین‌آلات، تجهیزات حفاظتی و بسیاری از محصولات مورد استفاده قرار می‌گیرند.

برای مثال، ارتفاع صندلی باید با توجه به ابعاد اندام تحتانی و شرایط استفاده تعیین شود. همچنین ارتفاع سطح کار، فاصله دسترسی، فضای مورد نیاز برای پا و محدوده دید نیز به داده‌های بدن انسان وابسته هستند.

یکی از نکات مهم در آنتروپومتری، تنوع ابعاد بدن در میان افراد است. اگر یک محصول فقط برای یک فرد با اندازه متوسط طراحی شود، ممکن است برای بخش قابل توجهی از کاربران نامناسب باشد.

به همین دلیل، در بسیاری از طراحی‌های ارگونومیک از دامنه‌های آماری مختلف استفاده می‌شود و قابلیت تنظیم تجهیزات اهمیت زیادی پیدا می‌کند. صندلی، میز، نمایشگر و برخی ابزارها زمانی ارگونومیک‌تر هستند که بتوان آنها را متناسب با تفاوت کاربران تنظیم کرد.

وضعیت بدن و پوسچر در فعالیت‌های کاری

پوسچر یا وضعیت بدن یکی از مهم‌ترین موضوعات ارگونومی است. وضعیت نامناسب بدن می‌تواند فشار بیشتری بر عضلات، مفاصل و ستون فقرات وارد کند و در صورت تکرار یا طولانی شدن، زمینه‌ساز مشکلات جسمی شود.

در محیط کار باید تلاش شود وضعیت بدن تا حد امکان طبیعی و پایدار باشد. ارتفاع سطح کار، موقعیت ابزار، زاویه دید و نحوه دسترسی به تجهیزات همگی بر وضعیت بدن اثر می‌گذارند.

مشکلات فقط در حالت نشسته ایجاد نمی‌شوند. ایستادن طولانی، خم شدن مکرر، چرخش تنه، کار بالای سر و کار در وضعیت‌های محدود نیز می‌توانند فشار فیزیکی را افزایش دهند.

ارگونومی به دنبال حذف تمام حرکت‌ها نیست، بلکه هدف آن کاهش وضعیت‌های نامطلوب، نیروهای اضافی و حرکات غیرضروری و ایجاد شرایط مناسب‌تر برای انجام وظیفه است.

بلند کردن بار، جابه‌جایی دستی و اعمال نیرو

جابجایی دستی بار از فعالیت‌هایی است که در بسیاری از محیط‌های کاری می‌تواند فشار زیادی به بدن وارد کند. وزن بار تنها عامل تعیین‌کننده نیست؛ فاصله بار از بدن، ارتفاع برداشتن یا گذاشتن، تعداد دفعات، سرعت کار، وضعیت بدن و میزان پیچش بدن نیز اهمیت دارند.

هرچه بار از بدن دورتر باشد، معمولاً نیاز مکانیکی بیشتری برای کنترل آن ایجاد می‌شود. خم شدن همزمان با بلند کردن بار و چرخاندن تنه می‌تواند شرایط را دشوارتر کند.

در طراحی ارگونومیک، تا حد امکان از وسایل کمکی مانند تجهیزات حمل‌ونقل، بالابرها و ابزارهای مناسب استفاده می‌شود تا نیاز به اعمال نیروی شدید کاهش پیدا کند.

همچنین نحوه چیدمان محل کار باید به گونه‌ای باشد که اشیای سنگین یا پرمصرف در موقعیت‌های نامناسب قرار نگیرند. هدف اصلی، کاهش فشار فیزیکی و ایجاد مسیر حرکتی مناسب برای کاربر است.

حرکات تکراری، خستگی و اختلالات اسکلتی عضلانی

حرکات تکراری زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که یک گروه عضلانی یا مفصل در مدت طولانی بارها و بارها مورد استفاده قرار گیرد. چنین شرایطی می‌تواند در برخی مشاغل باعث افزایش فشار موضعی و خستگی شود.

سرعت بالای کار، استراحت ناکافی، نیروی زیاد، وضعیت نامناسب بدن و طراحی نادرست ابزار می‌توانند مشکل را تشدید کنند. بنابراین، بررسی ارگونومیکی فقط به تعداد حرکات محدود نیست و باید کل شرایط کاری در نظر گرفته شود.

راهکارهای ارگونومیک می‌توانند شامل اصلاح ارتفاع کار، کاهش نیروی مورد نیاز، تغییر روش کار، بهبود ابزار، تنظیم زمان استراحت و جابه‌جایی مناسب وظایف باشند.

در اینجا یک اصل اساسی مطرح است: پیشگیری بهتر از اصلاح مشکل ایجادشده است. طراحی مناسب فرآیند می‌تواند قبل از ایجاد فشار مزمن، عوامل خطر را کاهش دهد.

ارگونومی فیزیکی و عوامل مؤثر بر عملکرد جسمانی

ارگونومی فیزیکی بر ویژگی‌های بدن و تعامل فیزیکی انسان با محیط تمرکز دارد. وضعیت بدن، جابه‌جایی بار، نیرو، تکرار حرکت، طراحی ابزار، ابعاد تجهیزات و اختلالات اسکلتی عضلانی از موضوعات اصلی این بخش هستند.

در ارزیابی فیزیکی باید به مجموعه عوامل توجه شود. یک فعالیت ممکن است از نظر وزن بار سبک باشد اما به دلیل تکرار زیاد یا وضعیت نامناسب بدن، همچنان دارای ریسک ارگونومیک باشد.

هدف ارزیابی، پیدا کردن عواملی است که فشار غیرضروری بر بدن ایجاد می‌کنند و سپس اصلاح طراحی یا روش کار است.

ارگونومی شناختی و نقش ذهن در سیستم‌های کاری

ارگونومی شناختی به فرآیندهای ذهنی مانند ادراک، توجه، حافظه، یادگیری، تصمیم‌گیری و کنترل عملکرد مربوط می‌شود. این حوزه در سیستم‌های پیچیده، اتاق‌های کنترل، حمل‌ونقل، نرم‌افزارها و تجهیزات دیجیتال اهمیت زیادی دارد.

برای مثال، اگر نمایشگر یک دستگاه اطلاعات را با ترتیب نامناسب یا علامت‌های مبهم نمایش دهد، احتمال برداشت اشتباه افزایش پیدا می‌کند. بنابراین، طراحی اطلاعات باید با توانایی‌های شناختی انسان هماهنگ باشد.

سادگی، وضوح، اولویت‌بندی اطلاعات و کاهش بار ذهنی از اصول مهم در بسیاری از طراحی‌های شناختی هستند.

ارگونومی سازمانی و طراحی سیستم کار

ارگونومی سازمانی سطحی گسترده‌تر از تعامل فرد با ابزار را بررسی می‌کند و به ساختار، فرآیندها و سازماندهی کار توجه دارد.

تقسیم وظایف، زمان‌بندی، شیفت کاری، ارتباطات، همکاری گروهی و نحوه مدیریت فرآیندها می‌توانند بر عملکرد و سلامت کارکنان اثر بگذارند.

در این نگاه، ممکن است یک مشکل ارگونومیک فقط از طراحی یک دستگاه ناشی نشود و ریشه آن در نحوه سازماندهی کار باشد.

طراحی ایستگاه کاری و اصول چیدمان تجهیزات

ایستگاه کاری باید متناسب با وظیفه و کاربر طراحی شود. ارتفاع سطح کار، موقعیت ابزار، محدوده دسترسی، فضای حرکتی و میدان دید از مهم‌ترین عوامل هستند.

ابزارهایی که به صورت مکرر مورد استفاده قرار می‌گیرند باید در محدوده دسترسی مناسب قرار داشته باشند. همچنین تجهیزات نباید باعث شوند فرد دائماً خم شود، بدن خود را بچرخاند یا دست‌ها را در وضعیت‌های نامطلوب نگه دارد.

قابلیت تنظیم تجهیزات یک مزیت مهم است؛ زیرا کاربران از نظر ابعاد بدن و نوع وظیفه یکسان نیستند.

ارگونومی در محیط‌های اداری و کار با رایانه

در محیط‌های اداری، نحوه قرارگیری صندلی، میز، نمایشگر، صفحه‌کلید و ماوس اهمیت ویژه‌ای دارد. نشستن طولانی و وضعیت ثابت بدن می‌تواند موجب خستگی و ناراحتی شود.

نمایشگر باید در موقعیتی قرار گیرد که فرد برای مشاهده آن مجبور به خم کردن یا چرخاندن مداوم گردن نباشد. همچنین وضعیت دست‌ها و ساعدها هنگام کار با صفحه‌کلید و ماوس باید تا حد امکان طبیعی باشد.

تغییر وضعیت بدن و ایجاد وقفه‌های مناسب در فعالیت‌های طولانی نیز از اصول مهم مدیریت کار اداری است.

شرایط محیطی؛ روشنایی، صدا، دما و ارتعاش

ارگونومی محیطی به عواملی مانند روشنایی، صدا، دما، رطوبت، ارتعاش و کیفیت شرایط محیط کار توجه دارد. این عوامل می‌توانند بر راحتی، تمرکز و عملکرد فرد اثر بگذارند.

نور نامناسب ممکن است باعث کاهش دید یا خستگی چشم شود. صدای زیاد نیز می‌تواند ارتباطات را دشوار کرده و تمرکز را کاهش دهد. دما و رطوبت نامناسب نیز بر آسایش و عملکرد اثر می‌گذارند.

بنابراین، طراحی ارگونومیک باید فقط به تجهیزات محدود نشود و محیط پیرامون کاربر را نیز دربرگیرد.

تعامل انسان و ماشین و طراحی کنترل‌ها و نمایشگرها

در سیستم‌های صنعتی، ارتباط میان اپراتور و ماشین اهمیت زیادی دارد. کنترل‌ها باید قابل تشخیص، قابل دسترس و قابل استفاده باشند و نمایشگرها نیز اطلاعات مورد نیاز را با وضوح مناسب ارائه کنند.

در طراحی مناسب، ترتیب کنترل‌ها و پاسخ سیستم باید برای کاربر قابل پیش‌بینی باشد. علامت‌ها، رنگ‌ها، صداها و پیام‌های هشدار باید به شکلی طراحی شوند که در شرایط واقعی به راحتی قابل درک باشند.

طراحی ضعیف رابط انسان و ماشین می‌تواند احتمال خطا را بالا ببرد؛ به‌خصوص در شرایط اضطراری یا زمانی که کاربر تحت فشار زمانی قرار دارد.

خطای انسانی و نقش ارگونومی در کاهش اشتباهات

خطای انسانی بخش مهمی از مهندسی عوامل انسانی است. در بسیاری از سیستم‌ها نمی‌توان انتظار داشت انسان هرگز دچار خطا نشود. هدف اصلی، طراحی سیستم به گونه‌ای است که احتمال خطا کاهش یابد و پیامد خطا نیز تا حد امکان محدود شود.

خستگی، فشار زمانی، پیچیدگی کار، اطلاعات نامناسب، طراحی ضعیف کنترل‌ها و ارتباطات ناکارآمد می‌توانند احتمال خطا را افزایش دهند.

بنابراین، به جای اینکه تمام مسئولیت یک حادثه را به فرد نسبت دهیم، باید کل سیستم را بررسی کرد و مشخص نمود چه شرایطی زمینه بروز خطا را ایجاد کرده است.

روش‌های ارزیابی ارگونومی در محیط کار

برای ارزیابی شرایط ارگونومیک، ابتدا باید فعالیت مورد نظر به دقت مشاهده و عوامل خطر شناسایی شوند. وضعیت بدن، نیروی اعمالی، تعداد حرکات، مدت فعالیت، شرایط محیطی و نحوه استفاده از تجهیزات از جمله مواردی هستند که بررسی می‌شوند.

در مطالعات تخصصی از روش‌ها و ابزارهای ارزیابی مختلف استفاده می‌شود. انتخاب روش به نوع کار بستگی دارد و ممکن است یک روش برای کارهای دفتری و روش دیگری برای وظایف صنعتی مناسب‌تر باشد.

نکته مهم این است که ارزیابی باید منجر به اقدام اصلاحی شود. صرف شناسایی مشکل، بدون اصلاح طراحی یا فرآیند، هدف نهایی ارگونومی را تأمین نمی‌کند.

اصول طراحی ابزار و تجهیزات ارگونومیک

ابزار ارگونومیک باید با ابعاد بدن، نوع حرکت و نیروی مورد نیاز کاربر سازگار باشد. دسته ابزار باید به گونه‌ای طراحی شود که استفاده از آن نیازمند گرفتن بیش از حد قوی یا قرارگیری مچ در وضعیت نامناسب نباشد.

وزن، شکل، مرکز ثقل، جنس سطح تماس و نحوه انتقال نیرو نیز در طراحی ابزار اهمیت دارند. همچنین باید مشخص شود که ابزار برای چه گروهی از کاربران و چه نوع فعالیتی طراحی شده است.

به طور کلی، ابزار مناسب ابزاری است که بتواند وظیفه را با نیروی کمتر، کنترل بهتر و فشار فیزیکی مناسب‌تر انجام دهد.

اهمیت ارگونومی در ایمنی و بهره‌وری سازمان

ارگونومی ارتباط مستقیمی با ایمنی و بهره‌وری دارد. طراحی نامناسب می‌تواند هم باعث آسیب جسمی شود و هم عملکرد را کاهش دهد. در مقابل، حذف عوامل فشارزا و بهبود طراحی می‌تواند کیفیت کار و قابلیت اطمینان سیستم را افزایش دهد.

در بسیاری از محیط‌ها، هزینه ناشی از خستگی، خطا، آسیب‌های کاری، کاهش سرعت و افت کیفیت می‌تواند قابل توجه باشد. بنابراین، سرمایه‌گذاری در طراحی ارگونومیک فقط یک اقدام رفاهی نیست و می‌تواند از نظر اقتصادی نیز اهمیت داشته باشد.

ارگونومی زمانی بیشترین اثر را دارد که از مرحله طراحی سیستم در نظر گرفته شود، نه اینکه پس از ایجاد مشکل به صورت اصلاحی وارد فرآیند شود.

مقایسه ارگونومی و مهندسی سنتی در طراحی محیط کار

در طراحی سنتی ممکن است تمرکز اصلی بر عملکرد فنی دستگاه یا افزایش سرعت تولید باشد، اما در مهندسی عوامل انسانی، انسان نیز به عنوان بخش اساسی سیستم در نظر گرفته می‌شود.

یک ماشین ممکن است از نظر فنی عملکرد مناسبی داشته باشد ولی اگر استفاده از آن برای اپراتور دشوار باشد، کنترل‌ها به‌درستی طراحی نشده باشند یا خستگی زیادی ایجاد کند، سیستم در مجموع طراحی مطلوبی ندارد.

ارگونومی باعث می‌شود معیارهای انسانی در کنار معیارهای فنی و اقتصادی قرار گیرند و محصول یا فرآیند از دیدگاه کامل‌تری بررسی شود.

کاربرد مهندسی عوامل انسانی در صنایع و مشاغل مختلف

کاربرد ارگونومی محدود به یک صنعت خاص نیست. در صنایع تولیدی، ساختمان، حمل‌ونقل، پزشکی، ادارات، کارگاه‌ها، معادن، صنایع انرژی، فناوری اطلاعات و خدمات می‌توان از اصول آن استفاده کرد.

در صنعت، طراحی ایستگاه اپراتور و کنترل ماشین اهمیت زیادی دارد. در محیط اداری، وضعیت کار با رایانه و طراحی فضای کاری مهم‌تر می‌شود. در پزشکی، طراحی تجهیزات و تعامل کارکنان با سامانه‌های درمانی اهمیت پیدا می‌کند.

در حمل‌ونقل نیز طراحی کابین، نمایشگرها، کنترل‌ها، دید راننده و مدیریت خستگی از موضوعات مهم مهندسی عوامل انسانی هستند.

جمع‌ بندی

مهندسی عوامل انسانی یا ارگونومی دانشی است که با بررسی ویژگی‌ها و محدودیت‌های انسان، برای ایجاد تناسب میان فرد، ابزار، وظیفه و محیط تلاش می‌کند. هدف آن تنها افزایش راحتی نیست، بلکه سلامت، ایمنی، کاهش خطا، بهبود عملکرد و افزایش بهره‌وری را نیز دنبال می‌کند.

مباحث ارگونومی شامل حوزه‌های متنوعی مانند آنتروپومتری، پوسچر، اعمال نیرو، جابه‌جایی بار، حرکات تکراری، خستگی، ارگونومی فیزیکی، ارگونومی شناختی، ارگونومی سازمانی، شرایط محیطی و تعامل انسان و ماشین است.

درک صحیح این مباحث نشان می‌دهد که مشکلات محیط کار همیشه ناشی از عملکرد فرد نیستند و ممکن است از طراحی نامناسب سیستم ناشی شوند. بنابراین، یکی از اصول مهم مهندسی عوامل انسانی این است که سیستم تا حد امکان برای انسان مناسب طراحی شود.

ارگونومی در نهایت تلاش می‌کند محیطی ایجاد شود که فرد بتواند وظیفه خود را با فشار غیرضروری کمتر، دقت بیشتر و ایمنی بالاتر انجام دهد. به همین دلیل، این دانش یکی از پایه‌های مهم طراحی محیط کار، تجهیزات و فرآیندهای انسانی‌محور به شمار می‌رود.